De Oude Sluis was eeuwen lang een belangrijke doorgang naar de Lek. Foto: Archief HKN
De Oude Sluis was eeuwen lang een belangrijke doorgang naar de Lek. Foto: Archief HKN (Foto: hkn)

Vreeswijkse Oude Sluis technisch hoogstandje in de 14e eeuw

Van bosolifant tot onze stad 10

In deze rubriek maken we een reis door de tijd die begon in de steentijd en eindigt in juli 2021 als onze stad 50 jaar bestaat.

Door Renée Blom

Toen in 1285 de direct scheepvaartverbinding met de Lek voor de stad Utrecht verdween, werd er vanaf Jutphaas een nieuw kanaal naar Vreeswijk gegraven, de Nieuwe Vaart. Het was echter in die tijd nog te riskant het kanaal direct op de rivier de Lek te laten aansluiten. Pas in 1373, was er voldoende kennis om die verbinding wel tot stand te brengen. De eerste sluis heeft ongeveer gelegen waar nu de binnenkolk van de huidige Oude Sluis is. De bouw was een technisch hoogstandje. Er werd een diepe bouwput gegraven die ook nog eens lange tijd droog moest blijven, zodat de sluis gebouwd kon worden. Aan de rivierzijde werd daarom tijdelijk een extra dam aangebracht. De eerste sluis bestond uit een kom met houten beschoeiing aan weerszijden afgesloten met een schotconstructie. Daarin bevond zich een hefdeur die met behulp van windassen kon worden opgehesen. Over de afmetingen van de sluis is weinig bekend, maar het is waarschijnlijk dat ter hoogte van de schotdeuren de breedte niet veel meer dan vier meter was. In 1478 werd de oude houten sluis vervangen door een stenen sluis, die ook de steeds groter wordende schepen kon doorlaten. De scheepsbreedte was in die tijd toegenomen tot zo'n zes meter.

In 1482 werden de sluis en de daarbij, ter beveiliging van de sluis, door de gilden van Utrecht gebouwde Gildenborch door oorlogshandelingen vernield. De sluis werd herbouwd en in 1561 werd er een buitendijks gelegen buitenkolk aangelegd. Een belangrijk reden was het vergroten van de veiligheid. De binnenkolk was namelijk krakkemikkig geworden en bood niet langer een veilige beschutting tegen het water van de Lek. In de loop van de eeuwen bleven veel reparaties en verbeteringen noodzakelijk. Op 6 mei 1815 perste het rivierwater zich met grote kracht onder de vloer van de binnenkolk door. De sluis moest volledige worden vernieuwd. In 1824 kwam deze gereed. Het is de sluis zoals die nog altijd beeldbepalend is voor het Vreeswijk van nu.

Bron: De Canon van Nieuwegein (www.entoen.nu/nl/utrecht/regio-zuidwest/nieuwegein)

Meer berichten