‘Duurzaamste binnenstad van NL’
Nieuwegein - In Nieuwegein verrijst ‘de duurzaamste binnenstad van Nederland’. Maar wat betekent dat? Gebiedsmanager Guus Govaart van de gemeente Nieuwegein geeft tekst en uitleg.
“Er zijn maar weinig stedelijke centra met zoveel ruimte voor nieuwbouw als in Nieuwegein. Daardoor kunnen we de binnenstad vrijwel helemaal vernieuwen”, zegt Govaart in de ‘pop-up’, het tijdelijke gebouw pal naast de bouwplaats waar een expositie over de vernieuwing van City is ingericht. Die ruimte is ontstaan door de sloop van honderden woningen (inmiddels al meer dan tien jaar geleden) en van een tiental grote kantoorpanden. Op het vrijgekomen terrein van een kleine 30 hectare (42 voetbalvelden) worden ongeveer 2.500 nieuwe woningen gerealiseerd en 500 bestaande woningen ingrijpend opgeknapt. In City komt hoogbouw in hoge dichtheden, voor Nieuwegein - een stad met vooral veel ruime, grondgebonden eengezinswoningen in het groen - een noviteit. Zowel de kwaliteit van de openbare ruimte als die van de bebouwing krijgt ruim aandacht.
Geen loze slogan
Vooral de duurzaamheidsdoelstelling van City springen in het oog. Het vernieuwde stadscentrum moet de ‘duurzaamste binnenstad van Nederland’ worden. En dat is geen loze slogan, bezweert Govaart. “Onze ambities gaan verder dan energiezuinige gevels en zonnepanelen op daken. We benaderen de ontwikkeling van City integraal: bovengronds, op maaiveldniveau en ondergronds worden systemen aangelegd die in samenhang moeten bijdragen aan een klimaatbestendig, energiezuinig en leefbaar stedelijk gebied. Niet voor niets is dit project door de VNG aangewezen als voorbeeld voor het toepassen van de Sustainable Development Goals (SDG’s) in gebiedsontwikkeling.”
Nieuwegein heeft de duurzaamheidsdoelen van de Verenigde Naties vertaald naar concrete maatregelen. Zo worden veel woonblokken deels uit hout en milieuvriendelijk beton opgetrokken, voorkomt een slimme oriëntatie van de bebouwing oververhitting in de zomer en staat hergebruik van materialen centraal, bijvoorbeeld met circulaire baksteen. Zonnepanelen, isolatie en slimme systemen beperken het energieverbruik van de nieuwe woningen. Govaart: “De gebouwen in City halen GPR-scores van 8,4 tot 8,6. Dat is echt uitzonderlijk hoog.”
Ondergronds
Maar de echte innovatie zit volgens Govaart onder de grond. Het deelgebied City West bijvoorbeeld, waar 800 tot 1.000 woningen komen, krijgt een grootschalige hybride warmte-koudeopslag (WKO) die is gekoppeld aan het bestaande stadswarmtenet van Eneco. Govaart. “Het maakt het systeem robuuster en zorgt dat de balans tussen warmte en koude altijd kan worden aangevuld wanneer de vraag in het gebied afwijkt van het aanbod.” Om een onoverzichtelijke ‘spaghetti’ in de bodem te voorkomen wordt, nadat de bestaande kabels en leidingen zijn verwijderd, rond het centrumgebied een ringleiding aangelegd. Alle nieuwe gebouwen takken daarop aan. Het is, voor zover bekend, de eerste keer in Nederland dat een dergelijke ringleiding op deze schaal is toegepast.
Daarnaast krijgt het gebied een circulair watersysteem. Het regenwater dat op gebouwen of in de openbare ruimte valt, maar ook water van douches en wasmachines, wordt opgevangen, gefilterd en hergebruikt. Het schone water kan worden gebruikt voor het besproeien van groen, voor daktuinen en voor toepassingen zoals toiletspoeling en wasmachines. Govaart: “Het water voldoet in principe zelfs aan de officiële drinkwaternormen, maar mag wettelijk nog niet als drinkwater worden gebruikt.” Een opvallend onderdeel van het waterconcept is de overkapping van het nieuwe OV-knooppunt, het ‘Watertheater’. Het grote transparante dak wordt uitgevoerd met een houten frame met een hoofdligger van 60 meter lang en zes meter hoog. Regenwater dat op het dak valt, vloeit naar het circulaire watersysteem. Vergroening is een ander speerpunt. De inrichting van de openbare ruimte moet hittestress beperken en sorteert voor op een veranderend klimaat. Water wordt gebufferd, de biodiversiteit wordt bevorderd met daktuinen en beplanting. Waar mogelijk worden wadi’s aangelegd.
Verkeer
De bouw van 2500 woningen heeft noodzakelijkerwijs ook gevolgen voor de mobiliteit, aldus Govaart. Waar de stad ooit volledig op de auto was ingericht, ligt de parkeernorm in City op 0,5 per woning. Met andere woorden: per twee woningen is één parkeerplaats beschikbaar. Dat parkeren gebeurt ondergronds bij de woongebouwen of in collectieve parkeergarages. Deelauto’s, deelfietsen en openbaar vervoer moeten een volwaardig alternatief worden voor de auto. Het busstation wordt verplaatst en uitgebreid; een nieuwe halte voor de sneltram naar Utrecht en IJsselstein, die meer capaciteit biedt voor langere trams, is al in bedrijf. De herontwikkeling van City gaat gepaard met forse aanpassingen aan de omliggende wegeninfrastructuur De Zuidstedeweg, een brede stedelijke verkeersader, wordt deels versmald van vier naar twee rijstroken per richting. Mogelijk wordt de brug over de Doorslag afgesloten voor autoverkeer. In en langs het gebied worden verschillende nieuwe fietsroutes en -tunnels aangelegd.
De verdeelsleutel voor de woningen in City is 30 procent sociale huur, 20 procent vrije sector (koop en huur) en 50 procent middenhuur. Die verhouding geldt niet alleen per project, maar voor het totale gebied. “Met deze verdeling willen we voorkomen dat City een eenzijdige wijk wordt.” De inrichting van de wijk is gericht op ‘ontmoeting’, met onder meer openbaar toegankelijke binnentuinen.
De belangstelling voor wonen in City is groot, ziet Govaart. Zowel de huur- als koopappartementen gaan als warme broodjes over de toonbank. Bewoners komen niet alleen uit Nieuwegein, maar ook uit de regio. In 2030 moet City klaar zijn. De totale investeringen in het gebied belopen naar schatting een miljard euro.