‘Zij hadden ook verdriet’
Nieuwegein - Met haar roman over twee kanten van de Tweede Wereldoorlog heeft Marjan Gerrits - die een Nieuwegeinse achtergrond heeft - een breed publiek bereikt. Het boek is genomineerd voor de Literaire Parel, een jaarlijkse literatuurprijs voor Nederlandstalige schrijvers die hun boeken zelf uitgeven. De uitslag volgt op 13 juni.
De oorsprong van het boek ligt bij haar vader, die als jonge man de Tweede Wereldoorlog meemaakte en in een concentratiekamp terechtkwam. Zijn verhalen kwamen later in fragmenten naar boven. “Hij vertelde wel eens iets, maar altijd onsamenhangend. Je wist de grote lijnen, maar niet het hele verhaal.” Toen hij op latere leeftijd nog één keer terug wilde naar de plek waar hij gevangen had gezeten, reisde Marjan met hem mee. “Daar begon hij echt te vertellen wat hem is overkomen. Dat was heel indrukwekkend.”
Andere kant van het verhaal
Wat daaruit ontstond, groeide eerst uit tot een persoonlijk familieboekje. Jaren later kwam er een nieuwe laag bij toen Marjan via haar Duitse partner ook de andere kant van de oorlog leerde kennen. “In het begin was dat wennen”, vertelt ze. “Voor mij was het ons verdriet. Maar daar merkte ik dat zij ook verdriet hadden.” Dat besef veranderde haar kijk. “Toen dacht ik: ik wil beide kanten laten zien.”
De Duitse lijn in haar roman baseerde ze op het leven van haar schoonvader, dat ze grotendeels kon reconstrueren aan de hand van brieven die hij tijdens de oorlog naar huis stuurde. “Die brieven hebben mij echt geholpen om hem te leren kennen”, zegt Gerrits. “Daarin zie je hoe hij dacht, hoe hij leefde, wat hij meemaakte.” Daarnaast dook ze archieven in en sprak ze met historische verenigingen en bezocht ze de plekken waar beide mannen geweest waren.
Twee jongens in dezelfde oorlog
Zo ontstond een roman waarin twee jonge levens parallel lopen: haar Nederlandse vader en haar Duitse schoonvader, beiden begin twintig tijdens de oorlog. “Het waren gewoon jongens die werden meegesleurd. Aan twee verschillende kanten, maar wel in dezelfde oorlog.”
Het boek heeft bovendien een bijzondere opzet: het vertelt het verhaal van beide kanten, afhankelijk van hoe je het leest. Daarmee wil ze laten zien hoe verschillend en toch verweven de oorlogservaringen waren. “Geschiedenis bestaat altijd uit persoonlijke verhalen”, aldus Gerrits, die hoopt dat lezers zich daardoor meer bewust worden van de menselijke kant achter grote conflicten.
Romanvorm
Omdat niet alle details exact te achterhalen waren, koos ze voor een romanvorm. “Ik weet niet precies wat ze gevoeld hebben of hoe alles in volgorde is gebeurd. Dat maakt dat je ruimte nodig hebt om het verhaal te kunnen vertellen.” De toon bleef bewust sober. “Mijn vader was niet iemand van grote emoties. Dus dat heb ik ook zo gehouden.”
Die terughoudendheid is volgens Gerrits ook wat het boek zijn kracht geeft: geen grote oordelen, maar ruimte om zelf te voelen wat er gebeurt. “Je hoeft het niet dik aan te zetten om indruk te maken.”
Met haar boek wil ze vooral laten zien dat de werkelijkheid zelden zwart-wit is. “We oordelen snel, maar als je dichterbij komt zie je dat het vaak gewoon mensen zijn.”