Nieuwegein kwam massaal in actie tegen sluitingsplannen zwembad: ‘Watergein moet open zijn’

NIEUWEGEIN • De belofte van de toenmalige wethouder G.J. ter Stege (CDA) staat haar nog helder voor de geest: “Watergein zou tot in lengte van jaren open blijven. Maar vijf jaar later ging het zwembad alsnog dicht.” Emy den Doop (72) leidde in 1982 de massale en aanvankelijk succesvolle bewonersactie tegen de voorgenomen sluiting van zwembad Watergein. “Ik wist niet wat me overkwam.”

Op 28 augustus 1982 vloog een vliegtuigje met het spandoek ‘Watergein moet open zijn’ boven Nieuwegein (“Geen idee wie dat had geregeld”), duizenden mensen bezochten de actiedag in en rond het zwembad en nog eens duizenden liepen mee in de eerste en tot dusver enige protestdemonstratie uit de geschiedenis van Nieuwegein. “Het was overweldigend”, zegt Emy den Doop. 

Woedend werd ze, toen ze tijdens een bezoek met haar nog jonge kinderen aan zwembad Watergein hoorde over de sluitingsplannen van de gemeente. Watergein zou gedateerd zijn en opknappen te duur, zei de gemeente. Maar dat was overduidelijk onzin. Die sluiting was gewoon bedoeld om meer mensen naar het prestigeproject Merwestein te trekken, dat kort daarvoor was geopend. In een opwelling hebben Minouche Hijerman, Aurelia Schaap, Lisette Gunneman en ik - we kenden elkaar van de school van onze kinderen – besloten: dit pikken we niet!”

Watergein was veel meer dan een fijn zwembad met een mooie, grote ligweide.Sociaal ontmoetingspunt
Den Doop, die in Hoog-Zandveld op loopafstand van het zwembad woonde en nog steeds woont, was verknocht geraakt aan het zwembad. Elke zomer was ze er, met duizenden anderen, vaste bezoeker. “Watergein was veel meer dan een fijn zwembad met een mooie, grote ligweide. Het was een sociale ontmoetingsplaats, waar mensen van allerlei afkomst en leeftijd samenkwamen. Watergein was knus en gezellig. En heel overzichtelijk en veilig. Bovendien was het zwembad mede betaald door de Vreeswijkse gemeenschap. En dat wilden ze ons afpakken? Dat nooit!”

Haar boosheid transformeerde de ietwat timide moeder van twee kinderen in een gedreven actievoerder. Een geduchte tegenstander voor de krachten die in de raad vóór sluiting pleitten. Mede door haar inzet kwam een door de bevolking breed gesteunde protestbeweging op gang zoals Nieuwegein die niet eerder had gezien. Vijfduizend Nieuwegeiners tekenden een petitie tegen de sluiting. 

“We vormden een actiecomité met onder meer de badmeesters Koos Hardebol en Wim Rinsema en sportambtenaar Jaap van Wijk. Ik werd tot voorzitter gebombardeerd.” 

Inspraak
Tegen wil en dank werd zij het gezicht van de protestbeweging. Zij was het die indruk maakte met haar pleidooi voor behoud van Watergein in de gemeenteraad. “Spreken in het openbaar. Dat had ik nog nooit gedaan.”

Bij haar thuis kwamen de plaatselijke politici over de vloer die maar al te graag wilden meeliften op het succes van de protestbeweging. “Een gemeenteraadslid van de VVD vroeg me of ik niet voor zijn partij in de gemeenteraad wilde. Maar daar voelde ik niets voor.” 

Het actiecomité was – soms letterlijk – dag en nacht in touw, zamelde geld in voor flyers en buttons, stond de pers te woord, blies ballonen op, liet raambiljetten maken (“heel Nieuwegein-Zuid zag blauw van de posters”) bestookte het college en de gemeenteraad met brieven en telefoontjes en organiseerde een grootscheepse actiedag.

“Dat werd een geweldig feest, waar talloze Nieuwegeinse organisaties en de middenstand belangeloos aan meewerkten, van de vrijwillige brandweer tot Gerda Kagie’s Showballet. Er was een speakerscorner waar mensen hun zegje konden doen. Het was een hele mooie dag waar ruim vierduizend mensen op afkwamen.” 

Demonstratie
Onderdeel van de actiedag was een ‘ludieke demonstratieve mars’, de eerste, grootste en tot dusver enige protestmars die in Nieuwegein heeft plaatsgevonden. Onder het scanderen van de leuze ‘Watergein moet open zijn’ trok de grotendeels verklede en met spandoeken getooide menigte door Hoog Zandveld en Vreeswijk. “We wilden het luchtig houden, vrolijk. Mensen waren verkleed en konden hiermee een prijs winnen. Een jury, bestaande uit fractieleden van de diverse politieke partijen, beoordeelde de deelnemers. Ik zat op het dak van elektronicazaak Visser in de Dorpsstraat samen met de andere juryleden.”

Tijdens de gemeenteraadsvergadering waarin het besluit over sluiting zou worden genomen, lieten de tegenstanders van sluiting op de publieke tribune nog één keer van zich horen. “We hadden allemaal van die klikkers meegenomen. Iedere keer als een voorstander van sluiting aan het woord was, lieten we die horen. Burgemeester Flik waarschuwde dat we daarmee moesten stoppen, omdat de publieke tribune anders ontruimd zou worden. Maar ik wist ook dat hij onze acties prachtig vond.” 

Er was geen animo om weer in actie te komen, dus toen was het echt over en uit voor Watergein.

Euforie
De acties tegen de sluiting hadden succes: op 2 december 1982 stemde een meerderheid van de gemeenteraad tégen het voorstel tot sluiting. De euforie was groot, Watergein was gered. “We kregen zoveel mooie reacties en felicitaties, van gewone Nieuwegeiners, maar ook van de raadsleden. Wethouder Ter Stege schreef een persoonlijke boodschap op een gemeentelijk foldertje over inspraak: ‘Wat inspreken vermag. Hartelijk gelukgewenst’. Toen deed hij ook zijn belofte die ik nooit vergeten ben: Watergein zou tot in lengte van jaren openblijven.”

Wat die belofte waard was, bleek vijf jaar later: met grote meerderheid besloot de gemeenteraad van Nieuwegein alsnog voor sluiting van Watergein omdat het behoud van het zwembad te duur zou worden. Deze keer bleven massale protesten uit. 

Den Doop: “Het was natuurlijk een teleurstelling. Maar ik dacht ook: als dit is wat het is, dan is het maar zo. Er was geen animo om weer in actie te komen, dus toen was het echt over en uit voor Watergein.”

Bouwspeeltuin
Tegenwoordig is zwembad Watergein het domein van bouwspeeltuin Jeugdland. Ook een mooie bestemming, vindt Den Doop. “Maar toch, dat het zwembad is verdwenen, blijft eeuwig zonde. Mijn kinderen zijn groot en uitgevlogen. Maar waar moeten kinderen uit Nieuwegein Zuid nu zwemmen? Zwembad de Pinguïn in Vreeswijk is ook al verdwenen. Merwestein? Dat is voor veel kinderen veel te ver. En de grote ligweide bij het buitenbad is opgedoekt om plaats te maken voor kantoren.”

Haar ervaringen als actieleidster hebben haar veranderd, zegt ze. “Als ik vooraf geweten had wat ik allemaal heb ontketend, was ik er nooit aan begonnen. Ik heb toen zoveel dingen gedaan die ik nooit van mezelf had verwacht. Dat heeft me als mens verder gebracht. Ik ben uit mijn schulp gekropen, durf meer. En over de politiek ben ik sceptisch geworden. Een belofte is daar helaas weinig waard gebleken.”

Zwembad Watergein werd in mei 1961 officieel in gebruik genomen door de toenmalige burgemeester van Vreeswijk, jonkheer De Geer van Oudegein. Het geld voor de bouw kwam deels van de gemeente en deels uit de Vreeswijkse bevolking. Tot de samenvoeging van Vreeswijk en Jutphaas tot Nieuwgein in 1971 stond het zwembad onder beheer van de stichting ‘Vreeswijk zwemt’, daarna nam de gemeente die taak over. De naam Watergein kwam voort uit een prijsvraag. Die werd gewonnen door mevrouw Roodnat, die er een gratis jaarabonnement mee won. 

Johan Nebbeling