Huisartsenpraktijk De Componist wil seksuele gezondheid meer bespreekbaar maken met poli: ‘Weet dat je echt niet de enige bent’

Nieuwegein - Veel mensen lopen jarenlang rond met vragen over seksuele gezondheid zonder er ooit mee naar de dokter te gaan, uit schaamte of de gedachte dat klachten er nu eenmaal bij horen. Doktersassistente Charlotte van Lith en praktijkondersteuner GGZ Winny Jansen van huisartsenpraktijk De Componist willen dat taboe doorbreken met de recent opgezette poli seksuele gezondheid.

Van Lith liep al rond met het idee voor een poli toen ze vier jaar geleden solliciteerde bij de destijds nieuwe huisartsenpraktijk. Daarvoor hield ze zich bij Defensie bezig met seksuele gezondheidszorg. Toen Jansen zo’n twee jaar terug bij de praktijk kwam werken, was de match snel gemaakt. Zij bracht vanuit haar tijd als sociaal-psychiatrisch verpleegkundige in de specialistische GGZ een opleiding rondom seksualiteit mee. De twee vullen elkaar goed aan: Van Lith pakt het medische en praktische deel op, Jansen het mentale.

Van erectieproblemen tot identiteit

De poli is alleen toegankelijk voor patiënten van De Componist. Patiënten komen eerst bij Van Lith binnen voor een oriënterend gesprek. Zij bekijkt of ze zelf verder kan helpen of Jansen, of allebei. “Bij erectieproblemen bijvoorbeeld starten we vaak met medicatie om die mannen weer wat vertrouwen te geven", vertelt Van Lith. Daarna stuurt ze hen door naar Jansen voor het mentale stuk. "Dan zien we dat ze vrij snel met die medicatie kunnen stoppen, omdat ze even dat vertrouwen hebben gehad en met Winny het gesprek hebben gehad over hoe het dan wel kan.”

Mannen zitten vaak vast in een script: altijd zin moeten hebben, altijd een erectie, altijd de partner tevreden stellen. Ouderen denken dat er niets meer te beleven valt terwijl seksualiteit nu eenmaal verandert met de jaren. Vrouwen in de overgang denken dat klachten erbij horen. Jonge vrouwen houden vast aan overtuigingen als: bij de eerste keer hoort pijn, of: seks hoort in bed, in het donker. Jongens vormen zich een beeld via porno of sociale media dat weinig met de werkelijkheid te maken heeft.

“Er komen zoveel mythes voor, zoveel niet-kloppende overtuigingen”, benadrukt Jansen. De poli bestaat juist voor vragen hierover: van erectieproblemen en de overgang tot seksualiteit bij ziekte, bij autisme of ADHD, na misbruik, of rondom gender en identiteit.

Laagdrempelig

Geen vraag is te gek, en vragen stellen kan ook gewoon via de mail. Een afspraak zelf kost nooit geld. Jansen: "Ik had bijvoorbeeld een jonge vrouw in de praktijk die pijn had bij het vrijen. Zij is student en heeft geen geld voor een seksuoloog - dat is al snel tachtig, negentig euro per uur. Maar zij kon laagdrempelig bij ons terecht, met uitleg over hoe opwinding werkt en dat pijn echt niet hoort bij het vrijen. Ik heb haar in een intake gezien en daarna nog twee keer. Dus in een hele korte tijd kunnen wij echt veel van betekenis zijn. Anders had ze nog jaren pijn gehad bij het vrijen, met alle gevolgen van dien.”

Soms brengt medicatie wel kosten met zich mee - anticonceptie is boven de 21 jaar bijvoorbeeld niet meer gratis, en een soa-onderzoek kan geld kosten. Maar dat hoeft geen drempel te vormen. Van Lith: "Ook als je geen geld hebt voor anticonceptie: kom toch. Dan kunnen we samen kijken naar de mogelijkheden. Er zijn altijd opties."

Meer tijd dan de huisarts

De poli is geen vervanging van de huisarts, maar een aanvulling. Het grote verschil zit in tijd. "De huisarts heeft tien minuten, wij een halfuur", zegt Van Lith. "Neem anticonceptie: er is zoveel meer dan alleen de pil. Dat past niet altijd bij je, bijvoorbeeld als je rond de uitgaansleeftijd zit en therapietrouw lastig is.”

Daarnaast biedt de poli nazorg, zoals na een abortuspil bij een onbedoelde zwangerschap. Van Lith voert het eerste gesprek, de huisarts neemt de medicatie voor zijn rekening en daarna belt Van Lith de patiënt na om te horen hoe het gaat. Waar nodig verwijst ze door naar Jansen voor mentale ondersteuning.

Die brede blik geldt voor alles waarmee iemand binnenkomt. Zo kan het zijn dat seksuele problemen voortkomen uit medicatie die iemand gebruikt - veel medicijnen hebben vaginale droogheid of erectieproblemen als bijwerking. “We kijken dan naar wat voor medicatie je gebruikt en of misschien een andere soort mogelijk is”, legt Van Lith uit. “Of we kijken hoe je met die bijwerking omgaat: hoe krijg je toch een piek, en kun je het anders invullen?"

Buiten de spreekkamer

Ook buiten de spreekkamer willen Van Lith en Jansen Nieuwegeiners bereiken. In de toekomst willen ze thema-avonden organiseren in Buurtplein De Componist die voor iedereen toegankelijk zijn. De poli staat open voor samenwerkingen en ideeën - van bewoners, organisaties of instellingen. Met de GGD Jeugd, die middelbare scholen aandoet, bestaat al een samenwerking om jongeren te bereiken.

Maar ook de oudere doelgroep hebben Van Lith en Jansen op het netvlies. Jansen gaf eerder al voorlichting aan ouderen in de bibliotheek en merkte dat de behoefte aan informatie groot is. “Die hebben natuurlijk helemaal geen seksuele voorlichting gehad. ‘Had ik dit maar eerder geweten’, hoor je dan.”

De poli seksuele gezondheid is te bereiken via seksuelegezondheid@decomponist.nl of telefonisch via 030-6076760 (kies optie 3 en vraag naar de poli seksuele gezondheid). Meer informatie staat op de website van huisartsenpraktijk De Componist. Flyers zijn te vinden in de wachtkamer van de praktijk en het buurtplein. Van Lith: "Weet dat je echt niet de enige bent. En dat er een grote kans is dat we kunnen helpen - op wat voor manier dan ook."